روشن مىكند . بنابر اين ، مفهوم آن أعم از مفهومي است كه فقها از اين كلمه دارند چرا كه فقها بينه را به شهادت دو نفر عادل يا شهادت يك نفر به انضمام يمين اختصاص داده اند " . تفصيل وحق مطلب آن است كه : قاضى براي به دست آوردن مجهول قضايى گاهى به علم خود استناد كرده وگاه نمىكند ، اگر به علم خود استناد كند پس براي هر دليل ومدركى كه موجب علم شود مىتواند اعتبار قائل شود ، واما اگر علم خود را مدرك قضاوت قرار ندهد حال يا براي آن كه به علم نرسيده يا به هر سبب ديگرى پس در اين مورد أدله اثبات قانوني أو را موظف مىكند كه بر طبق آن به مجهول قضايى رسيده وبه استناد آن أدله قضاوت نمايد . اما مشروط به آن كه قاضى علم به خلاف نداشته باشد . مثلا شهادت دو نفر عادل هر چند كه موجب تحصيل علم براي قاضى نباشد ولى چون قانون وشرع اين امر را دليل اثبات دانسته قاضى موظف است بر أساس آن قضاوت نموده ونمىتواند به بهانه عدم تحصيل علم از قضاوت شانه خالى كند بنابر اين ، در تعريف بينه ودليل مىتوان چنين گفت : بينه ودليل عبارت است از راهنماى انديشه قاضى براي كشف امر مورد نزاع يا به گونه اى كه براي قاضى علم آور باشد ويا آن كه قانون آن را دليل دانسته باشد .